Podszedłem bliżej nabrzeża, bliżej ludzi tworzących to nietypowe, aczkolwiek fascynujące dla mnie miejsce. Widząc grupkę mężczyzn popijających herbatę na tle metalowych gigantów, sięgnąłem po aparat. W tym samym momencie zostałem osaczony przez gromadkę dzieci, które pojawiły się jakby znikąd. Energicznie machały do mnie, wyciągając ręce z widoczną ekscytacją na twarzach. Każdemu z nich dałem mały podarunek przywieziony z Polski, zgodnie z zaleceniami Niloya, i wraz z grupką nowych kompanów przemieściłem się wzdłuż wybrzeża. Pośród szkieletów statków grupy robotników pracowały przy dźwięku pił i spawarek; duże, podniszczone budynki mieszkalne z warsztatami zajmującymi pierwsze piętra górowały nad okolicą tętniącą życiem. Fotografując ten rejon, spotkałem się z mieszkańcami, którzy na mój widok przerywali pracę i prosili mnie o zdjęcie. To, co urzekło mnie w Bangladeszu w trakcie mojego krótkiego pobytu, to fakt, że tutejsi ludzie wydawali mi się być napędzani ciekawością. Zazwyczaj nie chowali twarzy w dłoniach na widok obiektywu, a często nawet eksponowali w jego stronę szerokie uśmiechy. Jeden z chłopaków przemierzających uliczki pełne warsztatów zaczepił mnie, pytając, skąd jestem. Po krótkiej dyskusji składającej się przede wszystkim z domysłów wydobyłem od niego informację, że mieszka w jednym z budynków przed nami. Mówiąc to, emanował dumą, mimo że blok wyglądał na częściowo opuszczony, a jego lata świetności – jeśli takowe kiedykolwiek miał – minęły dawno temu. Chwalił sobie fakt, że całe jego życie toczy się dookoła tego właśnie miejsca. Prawdopodobnie z powodu zbyt dużych różnic kulturowych nie byłem w stanie zrozumieć jego entuzjazmu, ale na pewno mu go zazdrościłem.

Lokale na dolnych piętrach budynków oferowały różnorakie usługi – od sprzedaży produktów spożywczych, w które zaopatrywali się tutejsi pracownicy, po małe warsztaty wytwarzające narzędzia z przetworzonego metalu. Zza jednej z blaszanych bram dobiegał intensywny hałas przypominający pracę silnika samolotu. Zbliżając się do niego, czułem, że wokół robi się cieplej, a mój poliestrowy t-shirt coraz bardziej przykleja się do ciała. Wszedłem do środka, przechodząc pod metalową kurtyną. W pomieszczeniu o powierzchni zaledwie kilku metrów kwadratowych dwaj masywni mężczyźni smagali podłogę pracowni rozżarzonym ogniem palnika podpiętego do butli gazowej leżącej pod ścianą. Wyjaśniono mi, że miejsce to służy do tworzenia odlewów, które następnie zostaną wypełnione roztopionym metalem pozyskanym z rozbiórki statków. W tym konkretnym przypadku formy przygotowywano do tworzenia śrub napędowych o średnicy nie większej niż dwa metry. Produkt końcowy zapewne zostanie wykorzystany przy budowie nowej jednostki i w ten sposób cykl życia materiału zatoczy koło.

W losowych miejscach rozsianych na terenie placówki znajdowałem coraz więcej dziur wydrążonych w ziemi, służących za formy odlewów. Jedna z alei miała ich znacznie więcej – tutaj też gęsty dym utrzymywał się nisko przy ziemi pomiędzy wąskimi ścianami budynków. Nawet niektórzy z miejscowych przysłaniali swoje drogi oddechowe grubymi gamchami – bawełnianymi chustami noszonymi na co dzień na szyi. Zauważyłem, że wokół jednej z dziur zaczynają gromadzić się mężczyźni; Niloy zasugerował, żebym podszedł bliżej tłumu, bo zaraz rozpocznie się jeden z najbardziej wymagających procesów w okolicy. Pośrodku placu stał starszy mężczyzna z długą, siwą brodą i wydawał polecenia otaczającym go pomocnikom. Jeden z nich przy użyciu długiego pręta uchylił wieko pobliskiej dziury. Jaskrawy, pomarańczowy blask rozświetlił jej ściany, a w górę uniósł się gęsty dym, który powoli zmieniał barwę z ciemnoszarej na przytłumioną żółć. Pracownicy stopniowo wrzucali do otworu składowane wokół odpady, za każdym razem uwalniając bryzgi rozżarzonego, płynnego metalu spadające w pobliżu ich bosych stóp. Po kilku minutach, gdy dym zaczął przygasać, a cały surowiec zmienił swój stan skupienia, przenieśli go do następnego pomieszczenia, gdzie czekało go nowe życie.

Pośród wielu rażących sytuacji, do których zdążyłem się przyzwyczaić, niektóre wciąż były dla mnie szokujące. Nie mogłem wyjść z podziwu, jak miejscowi posługują się niebezpiecznymi narzędziami, bez żadnych zabezpieczeń. Używanie butli gazowej jako stopnia, żeby dosięgnąć piłą tarczową wyższego poziomu? Trzymanie się gołą dłonią ostrej krawędzi zardzewiałego metalu? Wspomniana wcześniej huśtawka z deski służąca za rusztowanie? Na każdym kroku podobne sytuacje, które musiały być codziennością i prawdopodobnie doprowadzały do wielu wypadków – których statystyk oczywiście nikt nie prowadził. Widząc to wszystko, nietrudno było sobie odpowiedzieć na pytanie, dlaczego akurat w to miejsce trafiają wszystkie statki kończące swój żywot. Dlaczego znaczna część światowej floty kończy swój kurs w Bangladeszu, Indiach czy Pakistanie?